Życie świętego Pawła – biografia Apostoła Narodów od Tarsu po Rzym
Szaweł z Tarsu urodził się w rodzinie żydowskiej w rzymskiej prowincji Cylicja, miał obywatelstwo rzymskie i wykształcenie faryzejskie. Zanim został apostołem, brał udział w prześladowaniu pierwszych wspólnot chrześcijańskich.
Szaweł z Tarsu – biografia zaczyna się w Cylicji
Życie świętego Pawła zaczyna się w Tarsie w Cylicji – w pierwszym wieku mieście znacznym: portowym, uniwersyteckim, leżącym na skrzyżowaniu dróg między Azją Mniejszą a Syrią. Szaweł urodził się tam w rodzinie żydowskiej, a jednocześnie posiadał obywatelstwo rzymskie – połączenie rzadkie i, jak się później okaże, mające konkretne skutki prawne.
Wykształcenie odebrał w tradycji faryzejskiej. W mowie zapisanej w Dziejach mówi o sobie, że wychował się u stóp Gamaliela i został wykształcony w ścisłym przestrzeganiu Prawa ojczystego. W Liście do Filipian wylicza to samo krócej i ostrzej: obrzezany ósmego dnia, z pokolenia Beniamina, faryzeusz, co do gorliwości prześladowca Kościoła.
Prześladowanie pierwszych wspólnot
Dzieje Apostolskie wprowadzają Szawła w scenie ukamienowania Szczepana – jako młodzieńca, u którego stóp świadkowie złożyli szaty. Zaraz potem tekst mówi o nim jako o człowieku, który niszczy Kościół, wchodzi do domów i wtrąca do więzienia mężczyzn i kobiety.
Sam apostoł nigdy tego nie łagodzi. W Liście do Galatów wraca do tego okresu wprost: prześladował Kościół Boży i usiłował go zniszczyć. To jedno z niewielu miejsc, w których mówi o własnej przeszłości bez pośrednictwa narratora.
Nawrócenie i pierwsze lata po nim
Przełom nastąpił w drodze do Damaszku, dokąd Szaweł zmierzał z listami upoważniającymi go do zatrzymywania wyznawców nowej drogi. Dzieje opisują to wydarzenie trzykrotnie, za każdym razem z innym akcentem. Szczegóły i znaczenie tej sceny opisujemy osobno na stronie nawrócenie świętego Pawła.
Po nawróceniu nie następuje natychmiastowa działalność publiczna. Paweł mówi o wyjeździe do Arabii i powrocie do Damaszku, a o pierwszej wizycie w Jerozolimie – dopiero po trzech latach. Kolejnych kilkanaście lat spędza w Cylicji i Syrii, poza głównym nurtem opowieści Dziejów.
Działalność misyjna
Właściwa działalność zaczyna się w Antiochii Syryjskiej, skąd wspólnota wysyła Barnabę i Szawła. Od tego momentu życie świętego Pawła mierzy się trasami: trzy wyprawy przez Cypr, Azję Mniejszą, Macedonię i Grecję, opisane szczegółowo na stronie o podróżach misyjnych.
To także okres, w którym powstaje większość jego pism. Listy nie są dodatkiem do podróży, lecz ich przedłużeniem: apostoł pisze do wspólnot, które właśnie opuścił, i odpowiada na sprawy, o których donoszą mu posłańcy.
Aresztowanie, Rzym i ostatnie lata
Trzecia wyprawa kończy się w Jerozolimie aresztowaniem po zamieszaniu w świątyni. Paweł, jako obywatel rzymski, odwołuje się do cesarza – i to prawo, a nie wyrok, decyduje o tym, że trafia do Rzymu. Podróż kończy się rozbiciem statku u brzegów Malty.
Dzieje Apostolskie urywają się na obrazie apostoła, który przez dwa lata mieszka w wynajętym mieszkaniu i przyjmuje wszystkich przychodzących. O tym, co było dalej, mówi już tradycja, a nie tekst Nowego Testamentu – piszemy o tym na stronie jak zginął święty Paweł.
Dwa imiona: Szaweł i Paweł
Pierwsze rozdziały Dziejów mówią o Szawle, późniejsze o Pawle, a zmiana następuje w środku opisu pierwszej wyprawy misyjnej – nie przy nawróceniu, jak się często zakłada. Szaweł to imię w formie hebrajskiej, Paweł – rzymski cognomen. Nosić oba naraz nie było w tym środowisku niczym niezwykłym: człowiek o żydowskim pochodzeniu i rzymskim obywatelstwie miał ku temu praktyczny powód. Sprawę tę rozwijamy osobno na stronie Szaweł i Paweł.
Rzemiosło i utrzymanie
Paweł utrzymywał się z pracy własnych rąk i wracał do tego w listach jako do argumentu. Dzieje podają, że w Koryncie zamieszkał u Akwili i Pryscylli, ponieważ wykonywali to samo rzemiosło – wyrabiali namioty. Praca zarobkowa pozwalała mu głosić bez obciążania wspólnot i właśnie tak tłumaczy tę decyzję w listach do Koryntian i Tesaloniczan.
Wyjątek zrobił dla Filippi, od której przyjmował wsparcie. Ta jedna różnica mówi sporo o relacji z tamtejszą wspólnotą – i wraca w podziękowaniu, którym kończy się skierowany do niej list.
Życie świętego Pawła: co wiemy, a czego nie wiemy
Biografia apostoła opiera się na dwóch rodzajach źródeł, które nie zawsze się pokrywają: na Dziejach Apostolskich, pisanych przez kogoś innego, i na jego własnych listach. Dzieje relacjonują wydarzenia i trasy, listy dodają motywy i emocje, ale rzadko podają daty. Tam, gdzie oba źródła mówią o tym samym – jak przy pobycie w Koryncie – chronologia jest w miarę pewna. Tam, gdzie mówi tylko jedno, ostrożność jest na miejscu, i dlatego przy datach na tej stronie konsekwentnie stoi słowo „przybliżone”. Każda biografia apostoła musi też zaznaczać, gdzie kończy się źródło, a zaczyna rekonstrukcja – zwłaszcza dla lat, w których Szaweł z Tarsu nie występuje jeszcze jako apostoł.
Ta ostrożność nie jest wykrętem. Życie świętego Pawła da się opowiedzieć z dużą pewnością co do kolejności wydarzeń i z dużo mniejszą co do lat, w których się rozegrały.
Teraz zaś już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus.
Najczęstsze pytania
Gdzie urodził się święty Paweł?
W Tarsie, mieście w rzymskiej prowincji Cylicja, na terenie dzisiejszej Turcji. Sam mówi o sobie, że jest Żydem z Tarsu w Cylicji, obywatelem znacznego miasta. Dz 21,39
Kiedy żył święty Paweł?
Datowanie jest przybliżone. Przyjmuje się, że urodził się w pierwszej dekadzie naszej ery, a zmarł w Rzymie w latach sześćdziesiątych. Chronologię buduje się na Dziejach Apostolskich i wzmiance o prokonsulu Gallionie.
Czy święty Paweł był żonaty?
Nowy Testament nie mówi o tym wprost. W 1 Liście do Koryntian Paweł pisze o sobie jako o człowieku, który nie ma żony, i zaleca ten stan tym, którzy potrafią go zachować. 1 Kor 7,7–8
Czy święty Paweł znał Jezusa osobiście?
Nie ma podstaw, by przyjmować, że spotkał Jezusa przed jego śmiercią. Paweł konsekwentnie odwołuje się do doświadczenia pod Damaszkiem, a nie do wcześniejszej znajomości. 1 Kor 15,8
