Święty Paweł z trzcinowym piórem nad rozwiniętym zwojem papirusu – portret malarski

Czy Szaweł i Paweł to ta sama osoba? Dwa imiona, jedna odpowiedź

Tak, to jedna osoba. Szaweł i Paweł to dwa imiona tego samego człowieka – hebrajskie i rzymskie – a Dzieje Apostolskie używają obu, przechodząc z pierwszego na drugie w trakcie pierwszej wyprawy misyjnej.

Szaweł i Paweł: krótka odpowiedź

Tak. Szaweł i Paweł to ta sama osoba – jeden człowiek noszący dwa imiona, a nie dwie postacie ani dwa etapy oznaczone różnymi nazwami. Dzieje Apostolskie mówią to wprost jednym zwrotem: „Szaweł, który też zwał się Paweł”.

Skąd bierze się to pytanie

Pytanie wraca, ponieważ Nowy Testament używa obu imion w różnych miejscach i bez wyjaśnienia. Czytelnik spotyka najpierw Szawła – przy ukamienowaniu Szczepana i w opisie prześladowania – a potem Pawła, autora listów, i nie zawsze łączy jedno z drugim.

Wrażenie wzmacnia to, że oba imiona pojawiają się w sąsiadujących fragmentach. W dziewiątym rozdziale Dziejów mowa jest o Szawle, w trzynastym już o Pawle, a między nimi nie ma zdania, które zapowiadałoby zmianę.

Kiedy następuje przejście

Punktem granicznym jest trzynasty rozdział Dziejów, opisujący pierwszą wyprawę misyjną. Na Cyprze, przy spotkaniu z prokonsulem Sergiuszem Pawłem, tekst wprowadza drugie imię i od tej pory używa już tylko jego.

Co ważne, nie dzieje się to przy nawróceniu. Przez kilka rozdziałów po drodze do Damaszku apostoł występuje nadal jako Szaweł – także wtedy, gdy naucza już w synagogach.

Dlaczego dwa imiona

Wyjaśnienie jest praktyczne, nie symboliczne. Człowiek o żydowskim pochodzeniu i rzymskim obywatelstwie miał powód, by nosić oba imiona: hebrajskie we własnym środowisku, rzymskie w kontaktach z administracją i w miastach greckich. Szerzej piszemy o tym na stronie Szaweł i Paweł.

Warto wiedzieć, jak wyglądało wtedy nazewnictwo. Obywatel rzymski nosił zwykle trzy imiona, a trzecie z nich – cognomen – odróżniało konkretną osobę w obrębie rodu. „Paulus” jest właśnie takim cognomenem i znaczy „niewielki”; było w użyciu na długo przed apostołem i nie ma w sobie nic wyjątkowego. Imię hebrajskie „Szaul” wiąże się z czasownikiem oznaczającym „wyproszony, uproszony u Boga”. Dwa imiona z dwóch systemów nazewniczych to zatem sytuacja typowa dla Żyda z diaspory, który miał rzymskie obywatelstwo – nie ślad przemiany duchowej.

Częste nieporozumienie

W obiegu funkcjonuje przekonanie, że imię zostało apostołowi zmienione w chwili nawrócenia, na wzór innych zmian imion opisanych w Biblii. Ani Dzieje, ani listy tego nie potwierdzają. To nieporozumienie jest zrozumiałe – zmiana imienia dobrze pasowałaby do historii przełomu – ale nie znajduje oparcia w tekście.

Warto też zauważyć, że w listach imię Szaweł nie pojawia się ani razu. Apostoł pisze do wspólnot greckojęzycznych i przedstawia się wyłącznie jako Paweł, co jest kolejnym argumentem za wyjaśnieniem praktycznym, a nie symbolicznym.

Jak sprawdzić to samodzielnie

Najprostszy sposób to prześledzić w Dziejach Apostolskich, gdzie występuje które imię. Rozdziały od siódmego do dwunastego mówią wyłącznie o Szawle – także w opisie nawrócenia, pobytu w Damaszku, ucieczki w koszu i pierwszej wizyty w Jerozolimie.

W rozdziale trzynastym pojawia się zdanie z obydwoma imionami, a od tego miejsca tekst używa już tylko formy Paweł. Ta obserwacja zajmuje kilka minut i rozstrzyga sprawę lepiej niż jakiekolwiek streszczenie.

Dlaczego to ma znaczenie

Można zapytać, czy ta różnica jest istotna. Ma znaczenie o tyle, o ile wpływa na sposób czytania całej biografii. Jeśli przyjąć, że imię zmieniono przy nawróceniu, powstaje obraz ostrej cezury: stary człowiek znika, pojawia się nowy.

Tekst pokazuje coś innego. Przez kilka lat po drodze do Damaszku ten sam człowiek działa pod dotychczasowym imieniem, a zmiana następuje wtedy, gdy zmienia się jego otoczenie – gdy zaczyna pracować wśród pogan. To przesunięcie akcentu z symboliki na praktykę jest zgodne z tym, co widać w listach, gdzie Paweł tłumaczy swoje decyzje najczęściej powodami zrozumiałymi dla adresatów.

Jak nazywają go inne księgi

Poza Dziejami i własnymi listami apostoł pojawia się w Nowym Testamencie jeszcze raz, w 2 Liście świętego Piotra, gdzie jest nazwany „umiłowanym bratem Pawłem”, a jego pisma wspomniane jako znane adresatom. To drobna wzmianka, ale użyteczna w tej właśnie sprawie: także tam nosi wyłącznie imię rzymskie, nigdy hebrajskie. Poza Dziejami forma „Szaweł” nie występuje w ogóle.

Podobne pytania

Z tym samym zagadnieniem wiążą się dwa inne pytania, które warto rozdzielić. Pierwsze dotyczy tego, czy Paweł należał do grona Dwunastu – nie należał i sam tego nie twierdzi. Drugie dotyczy tego, czy znał Jezusa przed jego śmiercią; nic na to nie wskazuje, a apostoł konsekwentnie odwołuje się do doświadczenia pod Damaszkiem.

Wszystkie trzy pytania mają wspólną cechę: biorą się z tego, że postać Pawła pojawia się w Nowym Testamencie w dwóch rolach – jako bohater opowieści i jako autor pism – a te dwie warstwy nie zawsze się w lekturze łączą.

Krótka odpowiedź pozostaje więc niezmienna: jeden człowiek, dwa imiona, jedno życie podzielone wydarzeniem, które nie miało z imionami nic wspólnego. Pełne wyjaśnienie pochodzenia obu form znajdziesz na stronie Szaweł i Paweł.

Tego rodzaju pytania mają jedną wspólną zaletę: dają się sprawdzić samodzielnie w kilka minut. Wystarczy otworzyć Dzieje Apostolskie i prześledzić, w którym miejscu tekst zmienia imię – reszta wynika już z samej obserwacji.

Szaweł, który też zwał się Paweł.

Dzieje Apostolskie 13,9

Najczęstsze pytania