Kim był święty Paweł? Pochodzenie, wykształcenie i rola apostoła
Święty Paweł to Szaweł z Tarsu – Żyd z rzymskim obywatelstwem, wykształcony w tradycji faryzejskiej, który po nawróceniu został najbardziej znanym misjonarzem wczesnego chrześcijaństwa i autorem trzynastu listów Nowego Testamentu.
Szaweł z Tarsu
Tars leżał w Cylicji, na skrzyżowaniu dróg między Azją Mniejszą a Syrią, i był miastem portowym o mocnej pozycji kulturalnej. Szaweł urodził się tam w rodzinie żydowskiej. Sam przedstawia się jako „Żyd z Tarsu, obywatel znacznego miasta w Cylicji” – formuła, którą wypowiada w chwili, gdy musi się wylegitymować przed rzymskim oficerem.
To pochodzenie tłumaczy dwie rzeczy: swobodę poruszania się w świecie greckojęzycznym i znajomość realiów miejskich, która widać w listach. Apostoł pisze do ludzi z Koryntu, Efezu czy Tesaloniki językiem ich środowiska, a nie językiem wiejskiej Galilei.
Pochodzenie i obywatelstwo rzymskie
Obywatelstwo rzymskie Paweł miał od urodzenia i mówi o tym w scenie, w której ma zostać przesłuchany pod biczem. Rzymski trybun przyznaje wtedy, że sam nabył to prawo za wielką sumę, na co Paweł odpowiada, że urodził się obywatelem. Reakcja jest natychmiastowa: przesłuchanie zostaje wstrzymane.
Ten status wróci jeszcze raz i zdecyduje o końcu jego drogi. To dzięki obywatelstwu apostoł może odwołać się do cesarza – i to odwołanie, a nie wyrok, sprawia, że trafia do Rzymu.
Wykształcenie faryzejskie
W mowie zapisanej w Dziejach Paweł mówi, że wychował się w Jerozolimie u stóp Gamaliela i został wykształcony w ścisłym przestrzeganiu Prawa. W Liście do Filipian wylicza to samo krócej: obrzezany ósmego dnia, z rodu Izraela, z pokolenia Beniamina, faryzeusz.
Znajomość Pisma widać w jego listach na każdym kroku – w sposobie prowadzenia dowodu, w cytatach i w tym, jak zestawia fragmenty ze sobą. Kim był święty Paweł jako autor, najlepiej pokazuje właśnie ta technika: to człowiek wyszkolony w czytaniu tekstu.
Od prześladowcy do apostoła
Pierwsze wzmianki o Szawle w Dziejach dotyczą prześladowania. Punktem zwrotnym jest droga do Damaszku, opisana osobno na stronie o nawróceniu. Po nim następuje kilkanaście lat, o których źródła mówią niewiele, a dopiero potem – działalność, którą znamy z trzech wypraw misyjnych.
Zmiana jest w tekście przedstawiona bez stopniowania. Ten sam człowiek, który wyruszył z listami upoważniającymi do aresztowań, po kilku dniach naucza w synagogach tego samego miasta.
Dlaczego nazywamy go Apostołem Narodów
Tytuł pochodzi z jego własnych słów: w Liście do Rzymian Paweł mówi o sobie jako o apostole pogan. Nie jest to określenie honorowe, lecz opis podziału zadań, który wczesne wspólnoty musiały przeprowadzić. Rozwijamy tę sprawę na stronie Apostoł Narodów.
Najważniejsze fakty w skrócie
Święty Paweł nie należał do grona Dwunastu i nie znał Jezusa przed jego śmiercią – na apostolstwo powołuje się na innej podstawie. Utrzymywał się z pracy rąk, wyrabiając namioty. Pisał po grecku, przemawiał także po hebrajsku. Odbył trzy wyprawy misyjne i czwartą podróż, do Rzymu, już jako więzień. Pozostawił trzynaście listów, które weszły do kanonu Nowego Testamentu.
Jak wygląda w źródłach
Nowy Testament nie podaje żadnego opisu wyglądu apostoła. Jedyne wzmianki, jakie da się z tekstu wyczytać, są pośrednie: w 2 Liście do Koryntian Paweł przytacza opinię przeciwników, według której jego listy są mocne, ale osobiste wystąpienie słabe, a mowa licha. To zdanie mówi jednak więcej o sporze niż o wyglądzie.
Opisy fizyczne pojawiają się dopiero w pismach późniejszych, powstałych poza kanonem, i nie mają wartości dokumentu. Przedstawienia w sztuce – brodaty mężczyzna z mieczem i zwojem – kształtowały się przez wieki i są konwencją, a nie portretem.
Współpracownicy
Trzecim źródłem wiedzy o apostole są imiona, które sam wymienia. Listy kończą się zwykle długimi pozdrowieniami, a w nich pojawiają się dziesiątki osób: Tymoteusz, Tytus, Sylas, Łukasz, Akwila i Pryscylla, Epafrodyt, Onezym, Febe. Ostatni rozdział Listu do Rzymian wymienia kilkadziesiąt osób z imienia.
Ta lista jest istotna dla obrazu całości. Kim był święty Paweł, widać nie tylko po tym, co pisał, ale i po tym, ilu ludzi znał po imieniu w miastach oddalonych od siebie o tygodnie drogi – i jak często powierzał im konkretne zadania.
Jestem Żydem z Tarsu, obywatelem znacznego miasta w Cylicji.
Najczęstsze pytania
Kim był święty Paweł?
Żydem z Tarsu w Cylicji, obywatelem rzymskim, wykształconym w tradycji faryzejskiej. Po nawróceniu pod Damaszkiem został apostołem działającym wśród pogan i autorem trzynastu listów Nowego Testamentu.
Czy święty Paweł był jednym z dwunastu apostołów?
Nie. Nie należał do grona Dwunastu i nie znał Jezusa przed jego śmiercią. Tytuł apostoła odnosi do siebie na innej podstawie – powołania, którego doświadczył pod Damaszkiem. 1 Kor 15,8–9
Jakim językiem mówił święty Paweł?
Listy pisał po grecku i w tym języku prowadził działalność w miastach wschodniej części cesarstwa. Dzieje wspominają też, że przemówił do tłumu w Jerozolimie po hebrajsku. Dz 21,40
Czym zajmował się święty Paweł poza głoszeniem?
Utrzymywał się z rzemiosła – wyrobu namiotów. W Koryncie zamieszkał u Akwili i Pryscylli właśnie dlatego, że wykonywali ten sam zawód. Dz 18,3
