Tars – miejsce urodzenia świętego Pawła i miasto jego młodości
Tars leżał w rzymskiej prowincji Cylicja, przy szlaku prowadzącym w głąb Azji Mniejszej. Paweł nazywa go znacznym miastem – i miał ku temu podstawy, bo był to ośrodek portowy, handlowy i szkolny.
Położenie i znaczenie
Tars leżał w Cylicji, na nizinie między morzem a górami Taurus, nad rzeką Kydnos. Przez pobliskie Bramy Cylicyjskie prowadził główny szlak z Syrii w głąb Azji Mniejszej – i to położenie decydowało o znaczeniu miasta.
W pierwszym wieku był to ośrodek zamożny, z dostępem do morza i z żywym życiem umysłowym. Starożytni autorzy wspominali o działających tam szkołach. Dla biografii apostoła istotne jest to, że nie było to miejsce prowincjonalne w potocznym rozumieniu.
Żydowska społeczność
Paweł przedstawia się jako Żyd z Tarsu, co oznacza, że w mieście istniała społeczność żydowska na tyle trwała, by wychować w niej dziecko w tradycji faryzejskiej. Rodzina musiała mieć też odpowiedni status, skoro obywatelstwo rzymskie przysługiwało apostołowi od urodzenia.
Połączenie tych dwóch przynależności – żydowskiej i rzymskiej – jest w Dziejach przedstawione bez napięcia. Paweł powołuje się na jedną i na drugą zależnie od tego, do kogo mówi.
Edukacja
Dzieje przypisują Pawłowi zdanie, że urodził się w Tarsie, ale wychował w Jerozolimie, u stóp Gamaliela. Oba miasta odgrywają więc w jego wykształceniu różne role: Tars daje kontekst greckojęzyczny i miejski, Jerozolima – formację w Prawie.
Widać to potem w listach. Apostoł pisze po grecku, posługuje się obrazami ze świata miejskiego i zawodów sportowych, a jednocześnie prowadzi dowód techniką wyuczoną na tekstach Pisma.
Tars w latach po nawróceniu
Miasto wraca w opowieści jeszcze dwa razy. Po pierwszej wizycie w Jerozolimie bracia odsyłają Szawła właśnie do Tarsu – prawdopodobnie ze względów bezpieczeństwa. Później Barnaba udaje się tam, by go odszukać i sprowadzić do Antiochii.
Między tymi dwiema wzmiankami mieści się kilka lat, o których źródła milczą. To jedna z większych luk w biografii apostoła i jedno z miejsc, gdzie ostrożność jest bardziej na miejscu niż domysł.
Tars dzisiaj
Dzisiejszy Tarsus to miasto w tureckiej prowincji Mersin. Zachowały się w nim pozostałości z okresu rzymskiego, w tym odcinek starożytnej drogi. Z osobą apostoła wiąże się tam także studnia nazywana jego imieniem, przy której prowadzono prace archeologiczne.
Warto zaznaczyć, czego źródła nie mówią: żadne z tych miejsc nie jest w Nowym Testamencie wskazane jako związane z Pawłem. Ich powiązanie z apostołem opiera się na tradycji, nie na tekście – i tak też je tutaj podajemy.
Cylicja w I wieku
Cylicja była prowincją graniczną, o strategicznym znaczeniu ze względu na przejście przez góry Taurus. Region miał długą historię samodzielności, a Rzym włączył go w swoją administrację stopniowo. Dla mieszkańców oznaczało to życie w miejscu, gdzie stykały się co najmniej trzy tradycje: grecka, wschodnia i rzymska.
Paweł w listach nie wraca do rodzinnych stron ani nie opisuje krajobrazu. Ślady tego środowiska widać jednak w sposobie pisania: w porównaniach ze świata portu, rynku, zawodów sportowych i wojska – obrazach zrozumiałych dla mieszkańców podobnych miast w całym basenie Morza Śródziemnego.
Dlaczego to miasto ma znaczenie dla biografii
Miejsce urodzenia tłumaczy w tej biografii więcej, niż mogłoby się wydawać. Bez Tarsu trudno wyjaśnić dwie rzeczy: swobodę, z jaką Paweł poruszał się w świecie greckojęzycznym, oraz status prawny, który kilkakrotnie zdecydował o jego losie.
Gdyby urodził się w małej miejscowości bez praw miejskich i bez obywatelstwa, jego droga zakończyłaby się prawdopodobnie w Jerozolimie – w scenie, w której tłum wyciąga go ze świątyni. To obywatelstwo, nabyte przez urodzenie w Tarsie, sprawiło, że sprawa trafiła do Rzymu, a wraz z nią sam apostoł.
Jak Tars pojawia się w opowieści
Warto zauważyć, w jakich momentach miasto wraca w Dziejach. Za każdym razem chodzi o sytuację przejściową: legitymowanie się przed trybunem, odesłanie w bezpieczne miejsce, sprowadzenie do Antiochii. Tars nie jest w tej opowieści miejscem działania, lecz punktem odniesienia.
To spójne z resztą biografii. Apostoł spędził dorosłe życie w drodze między miastami, a rodzinne miasto pełni w tekście rolę metryki – informacji o tym, kim jest, a nie miejsca, w którym coś się wydarzyło.
Jestem Żydem z Tarsu, obywatelem znacznego miasta w Cylicji.
Najczęstsze pytania
Gdzie leży Tars?
W południowej części dzisiejszej Turcji, w prowincji Mersin, nad rzeką Kydnos, niedaleko wybrzeża Morza Śródziemnego. W czasach Pawła należał do rzymskiej prowincji Cylicja.
Dlaczego Tars był ważnym miastem?
Ze względu na położenie przy szlaku prowadzącym przez Bramy Cylicyjskie w głąb Azji Mniejszej oraz na dostęp do morza. Był ośrodkiem handlowym i miejscem, w którym działały szkoły.
Czy Paweł wracał do Tarsu?
Tak. Dzieje wspominają, że po pierwszej wizycie w Jerozolimie bracia odesłali go do Tarsu, a później Barnaba udał się tam, żeby go odszukać i sprowadzić do Antiochii. Dz 9,30; 11,25
