Święty Paweł w Rzymie – podróż morska, uwięzienie i ostatnie lata
Do Rzymu Paweł trafił jako więzień, który odwołał się do cesarza. Rejs zakończył się rozbiciem statku u brzegów Malty, a Dzieje Apostolskie urywają się na obrazie apostoła mieszkającego w wynajętym mieszkaniu przez dwa lata.
Odwołanie do cesarza
Po aresztowaniu w Jerozolimie Paweł spędza dwa lata w Cezarei, przesłuchiwany przez kolejnych namiestników. Kiedy sprawa ma zostać przeniesiona z powrotem do Jerozolimy, apostoł korzysta z prawa przysługującego obywatelowi rzymskiemu i odwołuje się do cesarza.
Skutek jest natychmiastowy i nieodwracalny. Namiestnik odpowiada krótko: skoro odwołał się do cezara, do cezara pójdzie. Od tej chwili o trasie decyduje procedura, a nie plan misyjny.
Rejs i rozbicie statku
Dwudziesty siódmy rozdział Dziejów jest najbardziej szczegółowym opisem żeglugi w całym Nowym Testamencie: pora roku, kierunki wiatru, manewry załogi, wyrzucanie ładunku, sondowanie głębokości. Ta dokładność sprawia, że fragment bywa czytany także jako źródło do historii żeglugi.
Statek rozbija się u brzegów Malty. Tekst podkreśla, że nikt nie zginął, i odnotowuje zamiar żołnierzy, by zabić więźniów – powstrzymany przez setnika. Rozbitkowie zostają na wyspie trzy miesiące, do końca zimy.
Przybycie do Rzymu
Dalsza droga prowadzi przez Syrakuzy, Regium i Puteoli. Dzieje odnotowują drobny, ale wymowny szczegół: bracia z Rzymu wychodzą przybyszom naprzeciw, a Paweł na ich widok nabiera otuchy. Do samego miasta wchodzi więc nie jako obcy, lecz jako ktoś oczekiwany.
W Rzymie apostoł zostaje osadzony w areszcie łagodnym: mieszka osobno, pod strażą żołnierza, i może przyjmować gości. Trzy dni po przybyciu zwołuje miejscowych przywódców żydowskich i przedstawia im swoją sprawę.
Dwa lata nauczania
Ostatnie zdania Dziejów opisują dwa lata spędzone w wynajętym mieszkaniu, w którym Paweł przyjmował wszystkich przychodzących i nauczał – jak podkreśla tekst – bez przeszkód. Na tym opowieść się urywa, bez informacji o wyroku ani o dalszym losie.
To urwanie jest zastanawiające i doczekało się wielu wyjaśnień. Żadne z nich nie zmienia jednak prostego faktu: o tym, co było dalej, Nowy Testament milczy.
Uwięzienie a listy
Cztery pisma tradycyjnie nazywa się listami więziennymi – do Efezjan, Filipian, Kolosan i Filemona. Miejsce tego uwięzienia nie jest pewne i wskazuje się obok Rzymu także Cezareę oraz Efez. Dlatego w zestawieniu wszystkich listów oznaczamy je jako niepewne, zamiast podawać jedną wersję jako pewnik.
Grób i tradycja
O śmierci apostoła mówi tradycja, a nie tekst Nowego Testamentu. Z nią też wiąże się wskazanie miejsca pochówku – bazyliki św. Pawła za Murami przy drodze Ostyjskiej. Piszemy o tym osobno na stronie jak zginął święty Paweł, oddzielając wyraźnie źródła biblijne od późniejszych przekazów.
Dwa lata w Cezarei
Zanim Paweł trafił do Rzymu, spędził dwa lata w areszcie w Cezarei. Dzieje poświęcają temu okresowi kilka rozdziałów, relacjonując kolejne przesłuchania: przed namiestnikiem Feliksem, przed Festusem i przed królem Agryppą. Za każdym razem apostoł przedstawia tę samą sprawę innym słuchaczom.
Ten fragment jest jednym z najlepszych świadectw funkcjonowania rzymskiego wymiaru sprawiedliwości w prowincji. Tekst odnotowuje nawet motyw Feliksa, który liczył na to, że otrzyma pieniądze, i dlatego zwlekał z rozstrzygnięciem.
Kto był z nim w Rzymie
Z listów więziennych wynika, że apostoł nie był w Rzymie sam. Pojawiają się tam imiona współpracowników: Tymoteusza, Łukasza, Marka, Arystarcha, Epafrasa, Onezyma. Część z nich przenosiła listy i wiadomości między Rzymem a wspólnotami w Azji.
To zmienia obraz aresztu domowego. Nie był to odosobniony pobyt w zamknięciu, lecz raczej punkt, przez który przechodzili ludzie – i z którego, jeśli przyjąć rzymskie datowanie listów więziennych, wyszły cztery pisma Nowego Testamentu.
Rzym w oczach apostoła
Zanim tam trafił, Paweł pisał o Rzymie jako o mieście, do którego od dawna chciał przyjechać. W liście zapowiadał, że zatrzyma się w drodze do Hiszpanii, i prosił o wsparcie w dalszej podróży. Przyjechał w zupełnie innych okolicznościach, niż planował.
To zestawienie planu z tym, co nastąpiło, jest jednym z bardziej wymownych szczegółów całej biografii. Cel został osiągnięty, ale w sposób, którego autor listu nie przewidział – i o tym właśnie pisze w pierwszym rozdziale Listu do Filipian, gdy zauważa, że jego położenie przysłużyło się głoszeniu.
Ostatnie zdanie Dziejów mówi o głoszeniu „bez przeszkód”. W tekście, który zaczyna się od prześladowania i kończy w areszcie, jest to zakończenie zaskakująco spokojne – i takim właśnie obrazem autor pozostawia swojego bohatera.
Odwołuję się do cezara.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Paweł trafił do Rzymu?
Ponieważ jako obywatel rzymski odwołał się do cesarza podczas procesu w Cezarei. To odwołanie, a nie wyrok, zdecydowało o wysłaniu go do stolicy. Dz 25,10–12
Gdzie rozbił się statek wiozący Pawła?
U brzegów Malty. Dzieje podają, że wszyscy podróżni ocaleli, a rozbitkowie spędzili na wyspie trzy miesiące, do końca zimy. Dz 28,1
Czym kończą się Dzieje Apostolskie?
Obrazem Pawła, który przez dwa lata mieszka w Rzymie w wynajętym mieszkaniu i przyjmuje wszystkich przychodzących. Tekst nie mówi, co stało się później. Dz 28,30–31
