Damaszek i droga nawrócenia świętego Pawła – miasto i wydarzenie
Damaszek jest w biografii apostoła miejscem zwrotu, a nie działalności. Szaweł zmierzał tam z listami upoważniającymi do aresztowań, a opuścił miasto jako ktoś, przed kim strzeżono bram.
Droga do miasta
Damaszek był w pierwszym wieku ważnym ośrodkiem z liczną społecznością żydowską, oddalonym od Jerozolimy o kilka dni drogi. Szaweł wyruszył tam z upoważnieniem od arcykapłana – wyprawa miała więc charakter urzędowy.
Wydarzenie, które przerwało tę podróż, opisujemy szczegółowo na stronie o nawróceniu. Tutaj interesuje nas przede wszystkim samo miasto i to, co działo się w nim po przybyciu.
Trzy dni
Po zdarzeniu w drodze Szaweł traci wzrok i zostaje doprowadzony do Damaszku. Przez trzy dni nie widzi, nie je i nie pije. Dzieje podają nawet adres: dom Judy przy ulicy Prostej – jeden z nielicznych tak konkretnych szczegółów topograficznych w całej opowieści.
Ten trzydniowy stan zawieszenia jest w narracji osobnym etapem. Nawrócenie nie kończy się na drodze; dopełnia się dopiero w mieście, przez spotkanie z drugim człowiekiem.
Ananiasz
Ananiasz jest przedstawiony jako uczeń mieszkający w Damaszku, a rozmowa, którą Dzieje mu przypisują, zawiera bardzo ludzki opór: przypomina, ile złego ten człowiek wyrządził świętym w Jerozolimie i po co przyjechał.
Mimo to idzie. Kładzie ręce na przybyszu, ten odzyskuje wzrok i przyjmuje chrzest. W drugiej relacji Dziejów rola Ananiasza jest większa – to on przekazuje treść posłania – co jest jedną z różnic między trzema wersjami tej sceny.
Głoszenie i ucieczka
Zaraz potem Szaweł zaczyna nauczać w damasceńskich synagogach, ku zdumieniu słuchaczy, którzy pamiętają, w jakim celu przybył. Sytuacja robi się na tyle napięta, że bram miasta zaczynają strzec ludzie, którzy chcą go zabić.
Wyjście z Damaszku jest jednym z niewielu epizodów opisanych zarówno w Dziejach, jak i w liście samego Pawła: spuszczono go nocą w koszu przez otwór w murze. Obie relacje różnią się tym, kto pilnował bram, ale zgadzają się co do sposobu ucieczki.
Arabia i powrót
W Liście do Galatów apostoł dodaje szczegół, którego w Dziejach nie ma: po wydarzeniu udał się do Arabii, a dopiero potem wrócił do Damaszku. O tym pobycie nie wiadomo nic poza samym faktem.
To jedno z miejsc, w których obraz z Dziejów i obraz z listów trzeba zestawić, żeby otrzymać pełniejszą chronologię – i zarazem jedno z tych, gdzie widać, jak niewiele źródła mówią o pierwszych latach po nawróceniu.
Damaszek dzisiaj
W dzisiejszym Damaszku wskazuje się miejsca związane z tymi wydarzeniami, w tym ulicę utożsamianą z ulicą Prostą i kaplicę upamiętniającą ucieczkę przez mur. Podobnie jak w przypadku Tarsu, są to lokalizacje oparte na tradycji, a nie wskazane w tekście – i tak też należy je traktować.
Miasto w I wieku
Damaszek należał do najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast regionu i w pierwszym wieku był ważnym punktem na szlakach handlowych. Miał liczną społeczność żydowską i własne synagogi – właśnie dlatego arcykapłan mógł wystawić listy skierowane do tamtejszych przełożonych.
Wzmianka z 2 Listu do Koryntian dodaje jeszcze jeden szczegół administracyjny: mowa jest o namiestniku króla Aretasa, strzegącym miasta. Ta informacja pomaga badaczom umiejscowić epizod w czasie i jest jednym z niewielu punktów, gdzie biografia apostoła styka się z historią polityczną regionu.
Znaczenie tego epizodu dla całej biografii
Damaszek dzieli życie Pawła na dwie części i jest jedynym miejscem, do którego wracają wszystkie trzy relacje Dziejów oraz wzmianka w listach. Nic innego w tej biografii nie zostało opisane tyle razy.
Warto przy tym zauważyć proporcje. Wydarzenie zajmuje w tekście kilkanaście wersetów, a jego skutki – dwadzieścia rozdziałów. Taki układ mówi sam za siebie: dla autora Dziejów Damaszek nie był epizodem, tylko punktem, od którego zaczyna się reszta opowieści.
Ile trwał pobyt w Damaszku
Zestawienie Dziejów z Listem do Galatów daje obraz dłuższy, niż wynikałoby z samej narracji. Dzieje mówią o „niektórych dniach” spędzonych z uczniami, a potem przechodzą do ucieczki. Paweł wspomina natomiast o wyjeździe do Arabii i powrocie, a pierwszą wizytę w Jerozolimie umieszcza dopiero po trzech latach.
Oznacza to, że między nawróceniem a wejściem apostoła do głównego nurtu opowieści mieści się okres, o którym wiemy niemal nic. To jedna z tych luk, których nie da się wypełnić bez domysłów – i lepiej zostawić ją otwartą.
Wstań i wejdź do miasta, tam ci powiedzą, co masz czynić.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Szaweł jechał do Damaszku?
Z listami od arcykapłana, upoważniającymi go do zatrzymywania w tamtejszych synagogach wyznawców nowej drogi i sprowadzania ich do Jerozolimy. Dz 9,1–2
Ile czasu Paweł spędził w Damaszku?
Dzieje mówią o kilku dniach spędzonych z uczniami po chrzcie, a następnie o dłuższym okresie zakończonym ucieczką. Sam Paweł wspomina o wyjeździe do Arabii i powrocie do miasta. Ga 1,17
Jak Paweł opuścił Damaszek?
Spuszczono go nocą z muru w koszu. Dzieje i 2 List do Koryntian zgadzają się co do tego szczegółu, choć różnie opisują, kto go szukał. 2 Kor 11,32–33
