Pochodzenie imion apostoła – hebrajskie Szaweł i rzymskie Paulus

Szaweł to imię w formie hebrajskiej, Paweł – rzymski cognomen. Noszenie obu naraz nie było w pierwszym wieku niczym niezwykłym u człowieka o żydowskim pochodzeniu i rzymskim obywatelstwie.

Dwa imiona, jedno pochodzenie

Szaweł to imię o rodowodzie hebrajskim, noszone także przez pierwszego króla Izraela – pochodzącego, podobnie jak apostoł, z pokolenia Beniamina. Paweł to natomiast rzymski cognomen, jeden ze składników trójczłonowego imienia obywatela.

Człowiek żyjący jednocześnie w dwóch światach potrzebował obu. W synagodze i wśród swoich używał imienia hebrajskiego, w kontaktach z rzymską administracją i w miastach greckich – łacińskiego. Nie było w tym nic wyjątkowego ani symbolicznego.

Gdzie tekst zmienia imię

Najczęstsze nieporozumienie dotyczy momentu tej zmiany. Dzieje Apostolskie używają imienia Szaweł jeszcze długo po drodze do Damaszku – przy pobycie w tym mieście, przy pierwszej wizycie w Jerozolimie, przy poszukiwaniu go w Tarsie i przy wysłaniu z Antiochii.

Przejście następuje dopiero w trzynastym rozdziale, na Cyprze, i to w bardzo konkretnym miejscu opowieści: przy spotkaniu z prokonsulem Sergiuszem Pawłem. Tekst wprowadza je zwrotem „Szaweł, który też zwał się Paweł” i od tej pory konsekwentnie używa drugiego imienia.

Dlaczego akurat wtedy

Nie ma tu żadnego wyjaśnienia w samym tekście, więc pozostają obserwacje. Zmiana zbiega się z początkiem działalności wśród pogan i z momentem, w którym Paweł staje się w narracji postacią pierwszoplanową – wcześniej wymieniany jest po Barnabie, potem przed nim.

To tłumaczyłoby wybór imienia praktycznie: w greckich i rzymskich miastach forma łacińska była po prostu bardziej zrozumiała. Żadne ze źródeł nie mówi jednak o zmianie imienia jako o wydarzeniu.

Czego tekst nie mówi

Nie ma podstaw, by twierdzić, że imię zostało zmienione przy nawróceniu ani że nadano je apostołowi. To rozpowszechnione przekonanie nie znajduje potwierdzenia w Dziejach ani w listach – w listach zresztą Paweł przedstawia się wyłącznie drugim imieniem, bo pisze do wspólnot greckojęzycznych.

Skrótowe ujęcie tego tematu, w formie odpowiedzi na najczęściej zadawane pytanie, znajdziesz na stronie czy Szaweł i Paweł to ta sama osoba.

Jak to wygląda w listach

W trzynastu pismach imię Szaweł nie pojawia się ani razu. Apostoł otwiera listy formułą, w której przedstawia się jako Paweł, sługa lub apostoł Chrystusa. To spójne z adresatami: pisze do wspólnot w Rzymie, Koryncie, Efezie czy Filippi, gdzie forma hebrajska byłaby obca.

Dwa imiona apostoła są więc śladem dwóch przynależności, a nie dwóch etapów życia. Ta różnica jest drobna, ale porządkuje jedno z najczęstszych nieporozumień wokół jego biografii.

Inne zmiany imion w Biblii

Przekonanie o zmianie imienia przy nawróceniu bierze się prawdopodobnie z analogii. W Starym Testamencie takie zmiany rzeczywiście się zdarzają i są opisane jako wydarzenia: Abram staje się Abrahamem, Jakub Izraelem. W Ewangeliach Szymon otrzymuje imię Piotr.

Przypadek Pawła jest inny właśnie dlatego, że nic takiego w tekście nie następuje. Nie ma sceny nadania, nie ma formuły, nie ma komentarza. Jest tylko zdanie informujące, że ten sam człowiek nosił dwa imiona – i od tego miejsca narrator używa drugiego.

Jak nazywają go inne teksty

Warto sprawdzić, jak mówią o nim pozostałe pisma Nowego Testamentu. W 2 Liście Piotra pojawia się wzmianka o „umiłowanym bracie naszym Pawle” i o jego listach. Nigdzie poza Dziejami nie występuje forma Szaweł.

To spójne z obrazem, jaki wyłania się z samych listów. Dla wspólnot w Rzymie, Koryncie czy Filippi apostoł był po prostu Pawłem – imię hebrajskie należało do świata, z którego przyszedł, a nie do tego, w którym pracował przez ostatnie dwadzieścia lat życia.

Co znaczy samo imię

Łacińskie paulus znaczy „mały”, „niewielki”. Ta etymologia bywa przywoływana jako komentarz do zdania, w którym apostoł nazywa siebie najmniejszym z apostołów. Zestawienie jest efektowne, ale warto pamiętać, że imię nosił prawdopodobnie od urodzenia, a nie przyjął go jako określenie o znaczeniu.

Hebrajskie Szaweł oznacza natomiast „uproszony”, „wymodlony”. Obie etymologie są poprawne, żadna nie jest jednak w tekście wykorzystana jako argument – i to również przemawia za tym, że dwa imiona były po prostu dwoma imionami.

Cała ta kwestia jest drobna, ale porządkuje jedno z najczęstszych nieporozumień. Kto raz sprawdzi, gdzie w tekście następuje przejście, przestaje czytać drogę do Damaszku jako scenę nadania nowego imienia – a to zmienia sposób rozumienia całego tego epizodu.

Szaweł, który też zwał się Paweł.

Najczęstsze pytania

Co oznacza imię Szaweł?

Jest hebrajskim imieniem noszonym także przez pierwszego króla Izraela, pochodzącego – podobnie jak apostoł – z pokolenia Beniamina. Sam Paweł wspomina o swoim pochodzeniu z tego pokolenia. Flp 3,5

Skąd pochodzi imię Paweł?

Od łacińskiego cognomen Paulus, powszechnego w świecie rzymskim. U człowieka z obywatelstwem rzymskim noszenie takiego imienia obok hebrajskiego było naturalne.

W którym momencie Biblia zaczyna używać imienia Paweł?

W trzynastym rozdziale Dziejów Apostolskich, podczas pierwszej wyprawy misyjnej, na Cyprze. Tekst wprowadza je zwrotem: Szaweł, który też zwał się Paweł. Dz 13,9