Druga podróż misyjna świętego Pawła – Macedonia, Grecja i Korynt
Druga wyprawa przeniosła głoszenie z Azji Mniejszej do Europy. Po zmianie kierunku w Troadzie Paweł zakłada wspólnoty w Filippi, Tesalonice i Koryncie – i to z tego okresu pochodzą prawdopodobnie jego najstarsze zachowane listy.
Rozstanie i nowy skład
Druga wyprawa zaczyna się od sporu. Barnaba chce ponownie zabrać Jana Marka, Paweł się nie zgadza i drogi obu apostołów się rozchodzą. Towarzyszem Pawła zostaje Sylas, a w Listrze do grupy dołącza Tymoteusz – syn Żydówki i Greka, który stanie się jednym z najbliższych współpracowników.
Dzieje relacjonują ten konflikt bez łagodzenia i bez rozstrzygania, kto miał rację. Jest to jeden z niewielu momentów, w których pokazują apostołów po prostu jako ludzi.
Zmiana kierunku w Troadzie
Trasa początkowo prowadzi przez znane już miasta i dalej przez Frygię i Galację. W Troadzie następuje zwrot: Paweł widzi Macedończyka proszącego o pomoc, i wyprawa przeprawia się do Europy. Od tego momentu narrator Dziejów zaczyna mówić „my”, co czytelnicy tradycyjnie wiążą z jego obecnością w grupie.
Filippi
Filippi było rzymską kolonią. Dzieje opisują tam trzy sceny: rozmowę nad rzeką z Lidią, uwolnienie niewolnicy zajmującej się wróżeniem, a następnie uwięzienie Pawła i Sylasa oraz nocne trzęsienie ziemi. Kończy się to sceną, w której apostołowie powołują się na swoje obywatelstwo rzymskie i żądają, by wypuszczono ich jawnie.
Do tej właśnie wspólnoty Paweł napisze później List do Filipian – najbardziej serdeczne ze swoich pism.
Tesalonika, Berea i Ateny
W Tesalonice głoszenie kończy się zamieszaniem i nocnym wyjazdem. W Berei reakcja jest inna: tekst chwali tamtejszych słuchaczy za to, że codziennie badali Pisma, sprawdzając, czy rzeczy mają się tak, jak im mówiono.
Ateny są epizodem osobnym. Mowa na Areopagu jest najbardziej „filozoficznym” wystąpieniem Pawła w całych Dziejach – i zarazem tym o najskromniejszym skutku. Tekst odnotowuje, że część słuchaczy zaczęła szydzić, gdy padło słowo o zmartwychwstaniu.
Korynt i punkt odniesienia dla chronologii
W Koryncie apostoł zostaje półtora roku, pracując przy wyrobie namiotów u Akwili i Pryscylli. To najdłuższy postój tej wyprawy i miejsce, z którego pochodzą prawdopodobnie najstarsze zachowane listy – do Tesaloniczan.
Tutaj też pada w Dziejach imię prokonsula Galliona. Ta jedna wzmianka pozwala powiązać opowieść z chronologią rzymską i dlatego jest najważniejszym punktem odniesienia dla datowania całego życia apostoła. Wszystkie inne daty na tej stronie pozostają przybliżone.
Ateny: mowa, która nie przekonała
Wystąpienie na Areopagu zasługuje na osobną uwagę, bo jest w Dziejach jedynym przykładem głoszenia skierowanego wyłącznie do słuchaczy bez żydowskiego tła. Paweł zaczyna od tego, co widzi w mieście – od ołtarza z napisem „Nieznanemu Bogu” – i buduje wywód, cytując greckich poetów zamiast Pisma.
Skutek jest skromny. Tekst odnotowuje, że gdy padło słowo o zmartwychwstaniu, część słuchaczy zaczęła szydzić, inni odłożyli rozmowę na później, a uwierzyło kilka osób wymienionych z imienia. Dzieje nie ukrywają tej dysproporcji między starannością mowy a jej efektem.
Praca zarobkowa w Koryncie
Pobyt w Koryncie jest też pierwszym miejscem, w którym Dzieje mówią wprost o pracy zarobkowej apostoła. Zamieszkał u Akwili i Pryscylli, ponieważ wykonywali to samo rzemiosło – wyrabiali namioty – i pracował razem z nimi, nauczając w szabaty.
Ten szczegół wraca potem w listach jako argument. Paweł wielokrotnie podkreśla, że nikogo nie obciążał, i traktuje to jako element swojej wiarygodności. Druga podróż misyjna świętego Pawła jest więc także momentem, w którym ustala się model jego utrzymania na kolejne lata.
Znaczenie tej wyprawy
Druga podróż zmieniła zasięg całego przedsięwzięcia. Do tej pory działalność toczyła się w obrębie Azji Mniejszej i Syrii, wśród ludzi mających kontakt z tradycją żydowską. Po przeprawie do Macedonii apostoł znalazł się w miastach, gdzie ten kontakt był znacznie słabszy albo żaden.
Widać to w treści późniejszych listów do Tesaloniczan i Filipian: więcej w nich wyjaśniania podstaw, mniej odwołań do Pisma jako do czegoś oczywistego. Zmiana geografii pociągnęła za sobą zmianę sposobu mówienia.
Jeszcze jeden szczegół tekstowy tej wyprawy. Od rozdziału szesnastego Dzieje przechodzą miejscami na pierwszą osobę liczby mnogiej – „staraliśmy się”, „odbiliśmy” – i robią to począwszy od Troady. Badacze wiążą te fragmenty z relacją kogoś, kto szedł razem z apostołem; niezależnie od tego, kto je zapisał, przypadają dokładnie na odcinki opisane najbardziej szczegółowo.
Warto na koniec zwrócić uwagę na tempo. Wyprawa trwała około trzech lat, a Dzieje opisują ją w czterech rozdziałach, przy czym połowa miejsca przypada na dwa miasta – Filippi i Ateny. Reszta trasy mieści się w kilku zdaniach.
Przepraw się do Macedonii i pomóż nam.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Paweł i Barnaba rozstali się przed drugą wyprawą?
Poszło o Jana Marka, który zawrócił w trakcie pierwszej podróży. Barnaba chciał go zabrać ponownie, Paweł się temu sprzeciwił. Ostatecznie każdy wyruszył osobno. Dz 15,36–40
Gdzie powstała pierwsza wspólnota chrześcijańska w Europie?
W Filippi, rzymskiej kolonii w Macedonii. Dzieje opisują tam rozmowę nad rzeką z Lidią, handlarką purpury, i chrzest jej domu. Dz 16,13–15
Jak długo Paweł przebywał w Koryncie?
Półtora roku. To najdłuższy postój tej wyprawy, a wzmianka o prokonsulu Gallionie z tego okresu jest najpewniejszym punktem odniesienia dla całej chronologii apostoła. Dz 18,11–12
