List do Efezjan – nauczanie o Kościele, jedności i zbroi Bożej
List do Efezjan jest spokojnym wykładem o wspólnocie. Nie odpowiada na spór ani na doniesienie, lecz rozwija jeden obraz: Kościoła jako ciała, w którym różnorodność darów służy jedności.
Charakter pisma
W przeciwieństwie do listów do Koryntian czy Galatów, ten tekst nie reaguje na kryzys. Nie ma w nim imion adresatów w liczbie, jakiej można by się spodziewać po piśmie do wspólnoty, którą autor znał przez blisko trzy lata, ani odniesień do konkretnych spraw. Część badaczy tłumaczy to tym, że pismo mogło mieć charakter okólny, przeznaczony dla kilku wspólnot prowincji Azji.
Ta cecha wpływa na sposób lektury. List do Efezjan czyta się bardziej jak wykład niż jak korespondencję – i to on dostarczył późniejszej teologii najbardziej rozbudowanych obrazów Kościoła.
Łaska i dar
Drugi rozdział zawiera jedno z najkrótszych i najczęściej cytowanych sformułowań całego zbioru: zbawienie jest łaską przyjętą przez wiarę, darem, a nie zasługą, aby nikt się nie chlubił. Zaraz potem pojawia się jednak zdanie o dobrych czynach, do których człowiek jest przeznaczony – i dopiero oba razem oddają myśl autora.
Kościół jako Ciało
Czwarty rozdział rozwija obraz ciała: jedno ciało, jeden Duch, jedna nadzieja, a przy tym różne funkcje. Argument nie polega na tym, że wszyscy mają robić to samo, lecz na tym, że różnice nie niszczą jedności, o ile służą wzrastaniu całości.
W tym samym rozdziale pojawiają się bardzo praktyczne wskazania: o mówieniu prawdy, o gniewie, który nie powinien trwać do zachodu słońca, o pracy i o słowach budujących. Wykład i codzienność sąsiadują ze sobą bez przejścia.
Rodzina i wzajemne podporządkowanie
Piąty rozdział zawiera fragment o małżeństwie, dziś czytany w zupełnie innym kontekście kulturowym niż w pierwszym wieku. Warto zauważyć, że cała ta część zaczyna się od wezwania do wzajemnego podporządkowania – zdania, które w potocznych cytatach zwykle wypada. Omawiamy to osobno na stronie o małżeństwie i rodzinie.
Zbroja Boża
Szósty rozdział zamyka list rozbudowaną metaforą uzbrojenia. Poszczególne elementy – pas, pancerz, obuwie, tarcza, hełm, miecz – odpowiadają postawom, a nie sprawnościom. Obraz jest wojskowy, ale jego treść nie: mowa o wytrwaniu, nie o ataku.
Ten fragment należy do najczęściej przywoływanych w całym zbiorze, obok hymnu o miłości z 1 Listu do Koryntian. Zebraliśmy je razem na stronie z cytatami świętego Pawła, zawsze z podaniem miejsca w tekście.
Modlitwa zamiast argumentu
Charakterystyczną cechą tego pisma jest to, że w miejscach, gdzie w innych listach Paweł prowadzi dowód, tutaj przechodzi w modlitwę. Pierwszy i trzeci rozdział zawierają długie fragmenty o charakterze błogosławieństwa i prośby, bez adresata polemicznego.
Ta cecha wpłynęła na późniejszy odbiór. List do Efezjan bywa czytany jako najbardziej „liturgiczny” z całego zbioru i to z niego pochodzi wiele formuł używanych w modlitwie – także tych, które dziś funkcjonują samodzielnie, bez świadomości źródła.
Jedno ciało z dwóch
Drugi rozdział zawiera wątek, który łączy to pismo z najostrzejszymi sporami wczesnych wspólnot: mowę o zburzeniu muru, który dzielił, i o uczynieniu z dwóch jednego. Chodzi o podział na Żydów i pogan – ten sam, o który toczył się spór opisany w Liście do Galatów.
Różnica polega na tonie. W Galacji Paweł walczy o rozstrzygnięcie, tutaj mówi o nim jako o dokonanym. Dla czytelnika obu pism to zestawienie jest pouczające: pokazuje, jak spór zmienia się w naukę, gdy przestaje być bieżącym problemem.
Dlaczego adresat jest niepewny
W najstarszych rękopisach tego listu brakuje słów „w Efezie” w adresie. To jedna z przesłanek hipotezy, że pismo miało charakter okólny i było przeznaczone dla kilku wspólnot prowincji Azji, a nazwa miasta weszła do tekstu później.
Hipoteza ta tłumaczyłaby także brak imion i konkretnych spraw – czyli dokładnie te cechy, które odróżniają ten list od pozostałych. Nie jest to rozstrzygnięte, ale warto wiedzieć, skąd bierze się ostrożność badaczy przy określaniu adresata.
Dla czytelnika, który zna już listy do Koryntian czy Galatów, ten tekst będzie zaskoczeniem: brak w nim napięcia, sporu i imion. Właśnie dlatego bywa polecany jako lektura po nich – pokazuje, jak te same tematy brzmią, gdy nikt się o nie akurat nie kłóci.
Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę. A to pochodzi nie od was, lecz jest darem Boga.
Najczęstsze pytania
Czy List do Efezjan napisał Paweł?
Autorstwo jest przedmiotem dyskusji. Badacze wskazują na różnice słownictwa i stylu wobec listów uznawanych zgodnie za Pawłowe, dlatego mówi się o piśmie przypisywanym apostołowi.
Co oznacza obraz Kościoła jako Ciała Chrystusa?
Że wspólnota nie jest zbiorem jednostek ani hierarchią, lecz organizmem, w którym różne funkcje są potrzebne jednocześnie. Obraz ten wraca też w listach do Koryntian i do Rzymian. Ef 4,15–16
Czym jest zbroja Boża?
Rozwiniętą metaforą z szóstego rozdziału, w której poszczególne elementy uzbrojenia rzymskiego żołnierza odpowiadają postawom: prawdzie, sprawiedliwości, wierze, gotowości i słowu. Ef 6,13–17
